De Musketon is nu officieel een rijksmonument en het verhaal daarachter

Woensdag 20 mei was een belangrijke dag voor de Musketon. Leonard de Wit van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed overhandigde het schildje met het opschrift ‘Rijksmonument’ aan wethouder Rik van der Graaf van Erfgoed. Het schildje wordt binnenkort aangebracht bij de ingang van de Musketon.

Maarten Brinkman

Achtergrond

Op 23 januari 2019 was er een bewonersavond over de modernisering van de Musketon. In de
uitnodiging stond dat de Musketon, na een grondige verbouwing, het Gezondheidscentrum als
nieuwe huurden kon verwelkomen. Er zou nog wel veel moeten gebeuren. De installaties waren sterk verouderd en ‘de uitstraling en inrichting zijn gedateerd.’

Uit de concepttekeningen, gepresenteerd op de bewonersavond, bleek dat markante onderdelen
als de theaterzaal, het kunstwerk en de zitkuil, zouden verdwijnen. Vooral het verdwijnen van de
theaterzaal leidde tot grote verontwaardiging bij veel bewoners.

In dezelfde tijd waren medewerkers van de afdeling Erfgoed van de gemeente Utrecht bezig met het opstellen van een lijst met gebouwen uit de periode 1965-1990, die in aanmerking kwamen voor een beschermde status. Eén van die gebouwen was de Musketon.

Bettina van Santen, adviseur architectuurhistorie, schreef in 2019 over de Musketon:
Vanuit cultuurhistorisch oogpunt wordt tot behoud van het kunstwerk geadviseerd. Ook het gebouw als geheel heeft cultuurhistorische waarde. Het gebouw is typerend voor de tijd waarin het is ontworpen. Het is één van de zeldzame nog aanwezige voorbeelden in Utrecht van een gemeenschapscentrum dat zowel in architectuur als functionele opzet alle karakteristieken heeft van het structuralisme en de bijbehorende opvattingen over het mengen van (buurt)functies en de nadruk op ontmoeting. Dit komt bijvoorbeeld ook goed naar voren in bijzondere ruimten als de evenementenzaal en de zitkuil. Behoud en herkenbaarheid van de architectuur, de hoofdopzet en de bijzondere onderdelen is vanuit cultuurhistorisch oogpunt dan ook van belang. Juist de elementen die in dit advies met name werden genoemd, de theaterzaal, het kunst werk en de zitkuil, waren in de verbouwingsplannen verdwenen. Ook in de – moeizame – gesprekken tussen gemeente (Vastgoed en Welzijn), projectleiding en bewoners/gebruikers in de periode bleven de tekeningen zo goed als ongewijzigd.

In 2021 nam de Commissie Cultureel Erfgoed (CCE) van de Vereniging Oud-Utrecht, waarvan onze wijkgenoot Marcella Dorigo destijds lid was, het initiatief om de gemeente te verzoeken de Musketon op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen. Vooral de verbouwingsplannen hadden tot dit initiatief geleid. De CCE maakte zich sterk voor het behoud van het geheel als gemeentelijk monument. Het BOL en de Historische Kring Lunetten behoorden tot de medeondertekenaars van het verzoek van de CCE. In 2024 werd de Musketon officieel een gemeentelijk monument. Daarna is het snel gegaan. Begin 2025 werd bekend dat de Musketon mogelijk een rijksmonument zou worden. In september 2025 was de Musketon één van de vijftien ‘jonge monumenten’ die de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) had voorgedragen als nieuwe rijksmonumenten. In april2026 werd alles officieel vastgesteld. En op 20 mei overhandigde Leonard de Wit van de RCE het schildje met het opschrift ‘Rijksmonument’ aan wethouder Rik van der Graaf van Erfgoed van de Gemeente Utrecht.

Op de website cultureelerfgoed.nl is nog meer te lezer over de selectie van de Musketon door de RCE.